view galery→
This set of photographs is made of two reportages depicting two different groups of people gathered for different purposes. While the first group’s value is to reach out the transcendent, the other group’s value is to make profit- materialistic in nature.
I had these two sets of photographs intersected to show their obvious antagonism in regard to values and social milieu as well as symbolism in the black versus white. Nevertheless, I also wanted to stress the antagonisms of principles which rule the nature and are in constant struggle and interweaving.
Yes and No, Black and White, Hot and Cold, Light and Darkness are opposing principles. Yes cannot be without No, Light shineth out in darkness. Good is not without Evil. But those principles are not absolute. No White is the absolute white nor is any Black the absolute black. Photography is made of light versus shade. Speaking of quality, shade and light details enrich the photograph’s composition which otherwise would have been faceless colour blanks. The architect of the opposing principles theory, German medieval mystic Jacob Boehme says that all this can be revealed only through the antithesis thereof, through the encounter with the opposite.
Light cannot be unveiled without darkness, good without evil, spirit without withstanding the material. “The antagonism between Darkness and Light is eternal. One does not comprehend the other and one is not of the other, nevertheless there is only one essence. The substance or essentia in which both dwell… the essence or substance is undivided, but the principles have been divided. Hence one is nought in the other and yet is therein although not the attribute of the things wherein it dwells” (1). Berdyaev says that without Boehme’s teaching about “Ungrund” the origin of sin, Fall and evil would be unclear. To Boehme the Fall and evil amount to cosmic catastrophe, the moment of the creation of the world of cosmogonic and anthropogonic process, result in struggle of opposing qualities: “Evil is the shadow of good, light presumes the existence of darkness. Light, goodness and love in order to be manifested presume the opposing principle; they are unveiled by encounter, by antagonism.” (2)
At the photographs, the antagonism of principles is not only between those two groups of people, but also within one group of people and even within a single human. Like elsewhere in the nature whether on general or even cosmic level we see the struggle of opposing principles- henceforth we see the same on a micro level. The greatest values come up to the fore in that struggle. Being, that is life, is a composite of antitheses.
My interest is based on individual man and possibility to document his identity amidst world commotions through photography.
Religion and corporativism are presently two most outstanding leverages which determine the systems of values. They influence economy and politics in various ways. They are opposites in principal while in terms of various social issues they have identical stance, especially in regard to man’s affirmation as individual person thus promulgating the group they belong to and the group’s distinction. The process of collectivization was being formed throughout centuries for various purposes and easier control of humans. Team Building is a contemporary notion, or practice by corporation for the building and strengthening of a particular group or collective.
The sway of such constellations, which turns the values widely perceived as being in antagonism into non-antagonism, also impacts man as individual, as a being. It baffles him. The system of values imposed on him is contrary to human freedom to judge and think. It renders him void as a self-conscious being. Berdyaev makes distinction between man’s profound “I” and his shallow “I”: “Shallow “I” in man- that which is social, civilized, rational is not man’s personality, it can also mar man’s image, close his personality” (3) and he adds that personality is neither a part of society nor of a tribe. The problem of personality, the problem of man himself is older than the problem of society. His problem is that of freedom.
Contemporary phenomenon of resolving human rights issues actually amounts to objectivization of freedom. That doesn’t put man to the fore but certain so called endangered groups instead, by imposing new rules and systems of values which are in the interest of those groups, whereby man ceases to be the subject of freedom: “All sociological teaching about man are wrong. They only acknowledge the objectivized surface layer in man. Only the existentialist philosophy can develop the whole doctrine of man- personality. Neither sociological nor biological philosophies are capable of that. Personality is subject, not an object among objects. It is rooted in the internal plan of existence, in the spiritual world, in the world of freedom. From the existentialist point of view, society is a part of personality, the personality’s social side. In the same manner cosmos is a part of personality, the cosmic side thereof. Personality is not an object among objects, but a subject among subjects and the turning thereof into an object means her death.” (4), while collectivization of man’s relationship with God amounts to bondage: “Personality is an act of creation. Every objectivization makes personality void, molding man out into the molded world. The existence of personality means freedom, the mystery of freedom is the mystery of personality. This freedom is not the freedom of will in the narrow sense; it’s not the freedom of choice that presents rational. The dignity of man is personality within him and only personality has human dignity which is freedom from bondage, freedom from slavish concept of religious life and man-God relationship…” (5)
Lack of freedom is also lack of thought and judgment and lack of antagonism of principles as the existentialist premise.
The antagonism of principles is the prerequisite of every actualization, every genesis, revelation of light though darkness, victory of good over evil.
Being is victory over nothingness.
· 1)Boehme- “Of True resignation”
· 2)Boehme- “Mysterium Magnum”
· 3)Berdyaev-“Of Man’s Bondage and Freedom”
· 4)Ibid
· 5)Ibid
Team Building ili Suprotnost Načela
“To je ili-ili, koje ljude nad anđelima uzvisuje”
Kjerkegor
Ova serija fotografija se sastoji od dvije reportaže. One govore o skupovima na kojima dvije grupe ljudi imaju različite ciljeve svojih okupljanja. Dok je kod jednih vrijednosni cilj dostizanje transcedentnog, kod drugih je to dio procesa stvaranja profita odnosno materijalnog.
Fotografije sa ove dvije reportaže sam izukrštao, ne samo da bi se pokazala očigledna suprotnost na vrijednosnom i socijalnom planu kao i simbolička u odnosu crno-bijelo, već da bih kroz fotografije pokušao naglasiti suprotnost načela koja vladaju u prirodi, koja su u stalnoj borbi I prožimanju.
Da i Ne, Crno i Bijelo, Toplo i Hladno, Svjetlost i Tama itd., su suprotna načela. Da je nemoguće bez Ne, Svjetlost se očitava u Tami, Dobro jest u odnosu na Zlo. Ali ta načela nijesu apsolutna. Ništa bijelo nije sasvim bijelo niti crno sasvim crno. U fotografiji postoji odnos svijetla i sjenke. U kvalitativnom smislu uvijek su poželjni detalji u sjenci i u svijetlu, kako ne bi te površine bile bezlična rupa u kompoziciji slike. Začetnik teorije o suprotnosti načela, njemački mistik srednjeg vijeka, Jakob Beme kaže da se sve može otkriti samo kroz drugo, kroz suprostavljanje. Svjetlost se ne može otkriti bez tame, dobro bez zla, duh bez protivljenja materiji : “Vječita je protivrječnost između Tame I Svijetla; jedno ne razumije drugo I jedno nije ono drugo; a ipak postoji samo jedna srž, Bitak, ili bit u kome oboje prebiva… srž ili bit nije podijeljena, nego su se načela podijelila. Tako da je jedno ništavno u drugom a ipak se ondje nalazi, ali ne ogledajući se u svojstvu stvari u kojoj se nalazi”(1). Berđajev kaže da bez bemeovog učenja o “Ungrundu”, nije jasno porijeklo grijeha, pada I zla. Za Bemea su pad I zlo kosmička katastrofa , moment stvaranja svijeta, kosmogoniskog I antropogoniskog procesa, rezltat borbe suprostavljenih kvaliteta:” Zlo je sjenka dobra, svjetlost pretpostavlja postojanje tame. Svjetlost, dobro iljubav da bi se manifestovali, podrazumijevaju suprotno načelo, oni se otkrivaju u sučeljavanju, u otporu.”(2)
Na priloženim fotografijama mogućnost postojanja suprotnosti načela nije samo u odnosu ove dvije grupe ljudi već i unutar jedne grupe pa i kod samo jednog čovjeka . Kao I svuda u prirodi, u opšem, globalnom, u vasioni, što imamo borbu suprotnih načela, imamo je I na mikro planu. U toj borbi postaju vidljive najveće vrijednosti. Biće odnosno život je spoj suprotnosti.
Moje interesovnje se bazira na pojedinačnom čovjeku i mogućnosti da fotografijom dokumentujem njegov indetitet u metežu svjetskih zbivanja. Religije i korporativizam su dva najistaknutija savremena uticaja koja uspostavljavljaju sisteme vrijednosti. Na razne načine utiču na zbivanja na ekonomskom i političkom planu. Oni su u načelu u suprotnosti, dok po raznim društvenim pitanjima pogotovo kad se tiče afirmacije čovjeka kao idividue, imaju identičan odnos, forsirajući grupu kojoj pripadaju i njenu prepoznatljivost. Proces kolektivizacije je vjekovima uspostavljan radi određenih interesa i lakšeg upravljanja ljudima. Team Building je savremeni pojam odnosno praksa koji upražnjavaju korporacije zbog izgradnje i učvršćivanja grupe odnosno kolektiva.
Uticaj ovakve kontselacije snaga, gdje vrijednosti koje su opšteprihvaćene kao suprotne, to više nisu, utiče na čovjeka kao individuu, kao biće. Zbunjuju ga. Sistem vrijednosti koji mu se nameće je protivan ljudskoj slobodi da rasuđuje i misli. On ga obesmišljava kao svjesno biće, kao ličnost. Berđajev u čovjeku razlikule dubinsko “JA” i površinsko “”JA”: “Površinsko “JA” čovjekovo, veoma socijalizovano, civilizovano, racionalizovano, nije ličnost u čovjeku, ono može da bude i unakaženje čovjekovog lika, zatvaranje njegove ličnosti”(3) i dodaje da ličnost nije dio društva ni dio plemena. Problem ličnosti, problem čovjeka staiji je od problema društva . Njegov problem je problem slobode. Riješavanje ljudskih prava kao savremeni fenomen je objektivizacija slobode, koja ne stavlja čovjeka u prvi plan već određene tzv. ugrožene grupe, namećući nova pravila i sisteme vrijenosti a koja su u interesu tih grupa, čime čovjek više nije subjekt slobode: “Pogrešna su sva sociološka učenja o čoveku, ona poznaju jedino površinski, objektivizirani sloj u čoveku. Potpuno učenje o čoveku – ličnosti može da izgradi jedino egzistencijalistička filozofija, to nisu u stanju ni sociološka, ni biološka filozofija. Ličnost je subjekt, a ne objekt među objektima, ona je ukorenjena u unutrašnjem planu postojanja, u duhovnom svijetu, u svijetu slobode. S egzistencijalističke tačke gledišta, društvo je dio ličnosti, njena socijalna strana, kao što je i kosmos dio ličnosti, njena kosmička strana. Ličnost nije objekat među objetima, već subjekat među subjektima i njeno pretvaranje u objekat znači smrt..”(4). A kolektivizacija čovjekovog odnosa sa Bogom, ropstvo: ” Ličnost je stvaralački čin. Svaka objektivizacija je bez-ličnost, izbačenost čoveka u detemisnisani svet. Postojanje ličnosti predstavlja slobodu, tajna slobode je tajna ličnosti. A ova sloboda nije sloboda volje u užem smislu, nije sloboda izbora koja predstavlja racionalizaciju. Dostojanstvo čoveka je ličnost u njemu i samo ličnost ima ljudsko dostojanstvo, koje predstavlja oslobođenje od ropstva, oslobođenje od ropskog shvatanja religioznog života i odnosa između čoveka i Boga…”(5)
Nedostatak slobode je i nedostatak mišljenja i rasuđivanja i nedostatak suprotnosti načela kao egsitencijalnog počela.
Suprotnost načela je uslov svake aktuelizacije, svake geneze, otkrivanja svijetla kroz tamu, pobjede dobra nad zlom.
Biće je pobjeda nad nebićem.
- 1)Boeme- “O istinskom odstupanju”
- 2)Boeme- “Mysterium Magnum”
- 3)Berđajev-“O Čovjekovom ropstvu I slobodi”
- 4)Isto
- 5)Isto
Radoje Jovanović 